Re: Figurat më të njohura të historisë sonë kombëtare.

nga Epik prej Sun Aug 03, 2008 1:43 pm

Figure e pamohueshme e historis sone komtare eshte gjithseqysh edhe Qemal Stafa, nje i ri gjenial.

nga **rolling** prej Sun Aug 03, 2008 2:26 pm

ne grupin e me te medhejneve bejne pjese edhe cerciz topulli, bajo topulli dhe mihal grameno qe permendet shume pak.

dhe duhet ta permend qe cerciz topulli ka nqene nje nga idhujt e enver hoxhes, enveri e ka organizuar rivarrimin e tij dhe para varit te tij eshte betuar qe do te luftoje per ta quar ne vend amanetin e tij

nga Orfe@ prej Wed Sep 10, 2008 3:33 pm

Xhevat Korça: shembull i qëndrimit moral për intelektualët shqiptarë

Xhevat Korça

Nga Ardian NDRECA

Xhevat Korça ban pjesë ndër ato figura që kanë
përshkue qiellin e Shqipnisë gjatë shekullit të kaluem si meteorite, pa
mujtë me ndriçue me aq dritë sa kishin, por gjithsesi tue e shpenzue
vetveten deri në fund për me dishmue me veprimtari dhe me vetë
ekzistencën e tyne detyrat e njeriut në jetë. Xhevat Korça ishte njeri
i veprimit dhe i mendimit, patriot që dijti me mbrojtë me pushkë vendin
e tij dhe intelektual që kuptoi deri në fund se e ardhmja e Shqipnisë
mvarej ma së shumti prej kulturës dhe arsimit.

Ai ishte lindë me datë 10 janar 1893 në Korçë, ku
ndoqi edhe mësimet e ulta për me vijue mandej studimet në gjimnazin
emënmirë «Zosimea» të Janinës, ku u formue nji vistër e gjatë
atdhetarësh shqiptarë. Atmosfera thellësisht patriotike e zonës së
Korçës dhe shpirti i ndezun i banorëve të atyne anave shtyne Xhevatin e
ri me marrë pjesë në çetat liridashëse të Themistokli Gërmenjit dhe
Spiro Bellkamenit. Aktiviteti i këtyne çetave përfshinte veprime
luftarake kundër pushtuesve turq, por edhe kundër çetave andarte të
fqinjëve tanë që herë mbas here kanë krye krime çnjerzore ndaj vendasve
të atyne trevave. Pjesmarrja në këto çeta do t’i kushtonte Xhevatit
dënimin me vdekje si prej turqve ashtu edhe prej grekëve. Për trimninë
dhe burrninë që tregoi Xh. Korça me shokët e vet në këto çeta kanë
shkrue edhe Abedin Shkëmbi dhe Kristo Floqi në shkrime përkujtimore të
atyne luftnave. Mâ vonë, mbas shpalljes së Pamvarsisë në sajë të
interesimit të vetë Themistokli Gërmenjit, të mbështetun dashamirësisht
edhe prej Bajram Currit, qeveria e atëherëshme shqiptare dërgoi
Xhevatin së bashku me disa djem të tjerë me studime në Vjenë, në
fakultetin e shkencave historike. Xhevatin, i cili kishte ardhë prej
qytetit të Korçës, filluen me e thirrë Xhevati nga Korça e kështu në
vazhdim i mbeti mbiemni Korça qysh prej viteve të gjimnazit. Por mâ
vonë për të mos u dukë si titull i akorduem për shërbime ndaj Portës
Naltë siç mbajshin elementa që shifeshin me simpati prej saj edhe
zakonisht mbanin emna qytetesh dhe fshatnash, ai e shkruente mbiemnin
me grafi të ndryshme prej qytetit të lindjes. Kjo gja sigurisht i
lejonte të huejt, në vendin ku ai studjonte, me ja shqiptue fonetikisht
drejt mbiemnin. Tue u nisë prej të njejtit arsyetim ndërruen krejt
mbiemnin apo grafinë e tij edhe personalitete të tjera të po asaj
periudhë si Dhimitër Beratti, Mustafa Merlika, Ali Kelsyra etj. Kurse
emnin Xhevati e shkruete Djevat, (shif shkrimet e Faik Konicës ku “xh”
e shkruete me “dj”), simas alfabetit Kongresit Manastirit. Në vitet e
formimit të djaloshit korçar, i cili tue u plazmue prej eksponentave mâ
në za të shkollës historike austro-hungareze, ai do të fitonte
shprehitë shkencore dhe do të mbledhte materiale dhe burime për me
hedhë dritë mâ vonë mbi figurën e heroit tonë kombtar, Gjergj
Kastriotit Skënderbeut. Vetë rezultati përfundimtar i studimeve me
vlerësimin «summa cum laude» tregon shkallën dhe seriozitetin e naltë
me të cilin djaloshi shqiptar kishte krye kursin e studimeve
universitare. Duhet përmendë mes tjerash aktiviteti patriotik i Xh.
Korçës edhe si student. Me 15 dhetor 1918 ai së bashku me studentët
shqiptarë Jani Basho, Remzi Baçi, Nush Bushati, Raqi Buda, Fuad
Asllani, Gjovalin Gjadri, Luigj Kakarriqi i paraqitën presidentit
amerikan Wilson nji lutje ku ndër të tjera shkruhej: «Sot, kur fati i
botës varet kaq shumë prej Jush, kur çdo e vetme minutë e z. Suaj do të
jetë e zënë me çështjet e të ardhmes, natyrisht do të duket guxim i
pafalshëm që një grusht studentësh të një kombi jo shumë të dëgjuar të
ju luten për një të katërtën e orës Tuaj shumë të çmuar… Duket se jemi
krejt të harruar, sikur i përkasim historisë së vjetër. Pak mund të
jemi, por megjithatë kemi vendosur dhe kemi bërë be të bëjmë në çfarëdo
lloj kushti çfarë të na vijë për dore për vendin tonë të dashur. Ai
është gjithë çfarë kemi, i tëri që duam të kemi dhe që e lëmë jetën
tonë me gëzim. Si më i madhi idealist i shekullit do të jetë shumë e
lehtë për Ju, fort i ndershmi Zotëri, të çmoni drejtësisht qëllimin e
ambicionit tonë, ai është ideali ynë…» - dhe tue vijue: «... duke qenë
se historia e jonë na la në mesjetë, në Errësirë të plotë, politikanët
serbë e grekë gjetën rastin të mohojnë të drejtën tone për një jetë
politike. Këta shkuan kaq larg sa të mos shohin qënien gjeografike dhe
etnografike tonën, ata besuan se Europa Perëndimore dhe Amerika duhej
të lexonin punët e ngatërruara të Ballkanit vetëm mbas shkrimeve të
tyre edhe të shohin vetëm me sytë serbë e grekë… Por fatmirësisht
politikanë të mëdhenj që kanë ardhur në kontakt me Shqipërinë janë bërë
mbrojtësit më të fuqishëm të çështjes tonë, sepse kanë parë të vërtetën
dhe padrejtësinë që bëhet kundra nesh. Midis tyre në radhën e parë
është z. Gjergj Fred Uilliams, ish-ministër i SHBA në Athinë, i cili
dha dorëheqjen më 1913 për të protestuar kundër përdorimit të keq të
Shqipërisë prej Fuqive të Mëdha të Europës… Zoti President! Në qoftë se
në vendimin e paqes një komb lihet i pambrojtur dhe përdoret kaq
mizorisht, a mundet vallë në atë anë të botës të sigurohet paqja?
Shqipëria, sikundër Konferenca e Londrës ja përcaktoji kufijtë, kurrë
s'mundej të jetonte, ajo kishte farën e vdekjes në gjak qysh në lindjen
e saj…».

Letra mbyllej me fjalët:

«Zotëri, ju lutemi në emër të djelmërisë shqiptare e të kombit shqiptar të merrni këtë komb fatkeq nën mbrojtjen Tuaj».[1]

***

Jemi në vitin 1922 kur qeveria shqiptare e destinon
në Shkodër me detyrën me themelue gjimnazin shtetnor të këtij qyteti.
Nuk ishte nji detyrë aspak e lehtë mbasi në Shkodër ekzistonte nji
traditë e konsolidueme arsimore e drejtueme prej françeskanëve dhe
jezuitëve, e ata të parët mbanin liceun «Illyricum», i cili do të
vijonte me sukses detyrën e vet deri me ardhjen e komunistave në
pushtet. Megjithatë Xhevat Korça ia arriti me gjetë personelin
mësimdhanës dhe me i dhanë nji ton të veçantë gjimnazit shtetnor, që
kishte diçka të përbashkët me shkollat austriake, në daç për kah
formimi i profesorave n’daç për kah programi i ndjekun. Ndër profesorat
e parë përmendim: Anton Palucën, Kostaq Cipon, Kolë Margjinin, Gabriel
Meksin, Gjergj Kokoshin, Simon Rrotën etj. Entuaziazmi dhe përkushtimi
në punë i themeluesit nuk ju nda kësaj vatre të kulturës shqiptare edhe
mâ vonë, deri në kohën e transformimeve të mëdha të vitit 1944.

***

Ndër punimet shkencore të Xhevat Korçës duhet
përmendë studimi i tij me titull «Tri pyetje nga jeta e Skënderbeut»,
shtypun në vitin 1923 në shtypshkronjën Nikaj në Tiranë.

Tri pyetjet e Xh. Korçës ishin këto:

1- "A u ka paguar Skender Beu Sulltanėve tė Turqis tribut tė pėrvjetshëm" ?

2- "A u ka proponuar Skender Beu Venecianëve më 1450 që t'u lëshojë Krujën ?"

3- "A e kanë trathtuar Krerët Shqiptarë Skender Beun
më 1457 dhe a ka qenë ky i shtrënguar të fshihet në për malet për të
shpëtuar jetën e vet ?"

Për me u dhanë përgjegje këtyne pyetjeve shumë të
koklavituna ai kishte studiue burime biografike dhe arkivore që i
përkisnin heroit tonë kombtar – dhe megjithëse problemi në fjalë mbeste
ende i hapun në ekonominë e studimeve skënderbegiane, citimi i kësaj
vepre prej Nolit te «Historia e Skënderbeut» tregon se ndaj këtij
studimi qarqet e historianëve dhe letrarëve tregonin mjaft konsideratë.
Po të shikohet vepra e botueme “Tri pyetje nga jeta e Skender Beut, në
secilën faqe mesatarisht nji e katërta e faqes janë referenca
bibliografike që vërtetojnë thellësinë e hulumtimeve të bame prej
autorit. Viti 1924 solli me vehte shpresat e ndryshimit të kursit të
jetës shoqnore dhe politike të vendit tonë dhe po ai vit shenjoi
zhgënjimin e atyne shpresave. Xhevati si përkrahës i qeverisë së Fan
Nolit u detyrue me ikë në mërgim me gjithë familjen në Jugosllavi. Edhe
koha e mërgimit në kryeqytetin jugosllav pati frytet e veta pozitive,
mbasi ai u inkuadrue prej prof. Henrik Bariqit si lektor i gjuhës
shqipe në kursin-seminar që albanologu i shquem sllav mbante asokohe.
Këshilli i Fakultetit të Filozofisë pranë Universitetit të Beogradit,
me nismën e Prof. Bariqit, kishte aprovue me datën 31 maj 1925 krijimin
e «Seminarit për filologjinë shqipe». Kështu në vitin 1925 Xhevat
Kortsha u caktue prej Bariqit si lektor me honorar për gjuhën dhe
letërsinë shqipe, ndërsa gjatë vitit akademik 1927-28 ai mbajti kursin
“Gjuha shqipe për fillestarë”. Fryt i këtij bashkëpunimi janë edhe dy
reçensionet që Xh. Korça botoi tek revista e Bariqit: «Arhiv za
arbansku starinu, jezik i etnologiju» në vitin 1926 (lib. III, n. 1-2),
njeni i botuem serbisht i përket «Historisë së Skënderbeut» që Fan Noli
kishte botue në Boston në vitin 1921. Ndërsa tjetri i shkruem
gjermanisht analizon në mënyrë kritike përkthimin gjermanisht që Gustav
Weigand-i i kishte ba në vitin 1925 në faqet e «Balkan-Arkiv»-it të tij
disa pjesëve të «Lahutës së Malcisë». Mbas tre vjetësh qëndrimi në
Beograd, Xhevati së bashku me familje u detyrue me shkue në Austri
sepse Zogu dy herë çoi njerëz në Beograd me i ba atentat e gjithashtu
Zogu porsa kish nenshkrue edhe nji merrveshje simbas së cilës
Jugosllavia kish me i a dorzue refugjatët politikë Zogut. Në Austri ku
vijoi të jetonte si emigrant politik u dha i tani mbas përkthimit të
dokumenteve që ndodheshin në Arkivën e Shtetit austriak të cilat
hidhnin dritë mbi historinë tonë kombtare. Mbas atentatit që Azis Çami
dhe Ndok Gjeloshi i bane Zogut në Vjenë, Xhevat Korça si shumë
emigranta të tjerë u përzue prej Vjenet dhe shkoi me banim në Graz.
Tregojnë sesi në at kohë Xhevat Korça me miqtë e tij ishin shum aktivë
që gjygji ndaj atentatorve të Zogut të bahej në nji qytet industrial ku
jurija nuk kish se si me qenë pro monarkike, gja që në Vjenë ishte e
sigurtë. Kte e mbështeste nji avokat austriak i cili ishte shtye aq
shum sa që kishte botue në nji gazetë nji artikull të mbushun me
shpifje kundër kombit shqiptar, tue pru “fakte” të marruna andej-këndej
prej shtypit e tue e akuzue vetë Xhevat Kortshën personalisht si
“agjent provokues”. Tue lexue atë shkrim fyes ndaj kombit të vet si
edhe ndaj atij vetë, Xhevati vendos me i çue menjiherë nji ftesë për
duel avokatit mendjelehtë. Dhe ndërsa shkruente ftesën, miqtë e tij
Qazim Koculi dhe Riza Dani i thonin që së paku të zgjidhte ai armën e
duelit, meqë ishte qitës i shkëlqyem, ndërsa e shoqja qante tue i thanë
se kujt po ja lente atë dhe dy fëmijët e vegjël në mes të Europës.

Shokëve – Xhevati u përgjegjej:

- Do të qe turp për mua të përfitoja nga dobësia e
tjetrit dhe ta mposhtja kundërshtarin për faktin se jam shenjues i
mirë. Po e pranoi ai pistoletën, fati im!

- E po zgjodhi ai shpatën?, - ia pritën shokët.

- Nuk ka asnjë problem, un kam të drejtën të kërkoj tri javë shtyrje dueli. Ndërkohë do të marr mësime shpate.

Ndërsa së shoqes që ishte trishtuar i përgjegjej:

- A nuk e kupton se nuk ka asnjë vlerë jeta jonë po lamë që të na e nëpërkëmbin Shqipërinë?

Por fati deshti që avokati me ta marrë ftesën pranoi
ma mirë me kërkue falje publikisht po te e njejta gazetë ku kishte
botue ma përpara shkrimin ofendues dhe tendencioz, edhe ma e
randësishmja asht se vetë avokati, kur e kuptoi se pse Xhevat Korça
insistote që gjyqi të bahej në nji qytet industrial e mbështeti at
kërkesë dhe gjyqi nuk u zhvillue në Vjenë ! Për shkak të jetesës shumë
të shtrenjtueme gjatë krizës së viteve ’30, Xhevati detyrohet me lanë
Austrinë dhe me kalue në Itali, ku vendoset në Fiume. Në këtë kohë Zogu
asht përpjekë me afrue anmiqtë e tij të dikurshëm, tue u ofrue atyne
amnisti dhe poste me randsi, por Xhevati ndejti konsekuent deri në fund
e nuk pranoi kurrë me i ra ndesh parimeve të tija liberale dhe
demokratike.

Megjithatë kur radioja italiane me 7 prill 1939
jepte komunikatat e pushtimit fashist të vendit, ai qante pranë radios
dhe përzente gazetarët italianë që shkonin me e intervistue si emigrant
politik antizogist, tue u thanë:

nga Orfe@ prej Wed Sep 10, 2008 3:34 pm

Vijon:
- Ju lutem na lini në hallin tonë dhe largohuni nga shtëpia.

N’ato ditë ai kishte kapërcye urën që ndante Fiumen
italiane me qytetin jugosllav Sushak për me i telegrafue prej atje
mbretit Zog – mbasi në Itali çensura mund ta bllokonte lehtësisht
komunikimin telegrafik. Objekti i komunikimit ishte kërkesa që ai i
bante kundërshtarit të vjetër politik me i hapë kufijtë për me lejue
patriotët e ikun me mbrojtë atdheun. Të dy këta momente i ka prue para
Gjygjit Special si dëshmitare mbrojtëse zonja Lejla Bumçi, e shoqja e
kapitenit marinës zotit Rudolf Bumçit, sepse të sy ata si çift ishin të
pranishëm në apartamentin e Xhevat Korçës kur erdhën gazetarët fashistë
edhe i a bane propozimin. Pra, për Xhevat Korçën në kushtet e
jashtëzakonshme për fatet e kombit, kontradiktat e mbrendshme dhe lufta
politike i lente vendin aleancës dhe bashkëpunimit për të mirën e
atdheut, qoftë edhe me anmikun e betuem politik A.Zogun ! Kthimi i tij
në Shqipni u ba pesë muej mbas pushtimit fashist, mbasi Xhevati si edhe
shumë shokë të tij nuk donin me u kthye në atdhe së bashku me trupat
italiane. Në vitin 1940 do të pranojë emnimin si antar i Këshillit të
Shtetit së bashku me Riza Danin, Sejfi Vllamasin, Omer Nishanin, Fuad
Asllanin, Dhimitër Berattin etj. – post ky që me të qeshun konsiderohej
prej misëve tanë si nji vend pensionistash, mbasi efektivisht ata ishin
këshilltar sa për me dhanë mendime rreth problemesh karakteri tekniko –
juridik lidhun me ndonji gja që i përkiste ndryshimeve në
legjislacionin e vendit. Në nji mbramje që kishte organizue Mëkambësia
me intelektualët shqiptarë merrte pjesë edhe Xh. Korça, e ndërsa të
ftuemit rrinin grupe-grupe tue bisedue, grupit ku po rrinte Xhevati i
avitet Lorusso Attoma, (ndihmësi i Mëkambësit të Mbretit), i cili i
drejtohet Xhevatit tue i thanë:

- Profesor, nga ju ne presim tashti, si kundërshtar
i regjimit të Mbretit Zog që keni qenë, të na shkruani për fashizmin
dhe për të mirat që ai po i sjell Shqipërisë.

Merret vesht se menjiherë situata u ba e ndeme dhe
askush nuk pipëtinte tue ja dijtë mendjen Xhevatit dhe faktin se ai e
thonte haptas atë çka mendonte. E në fakt ai ju përgjegj Attomas tue i
thanë premas:

- Zoti Attoma, duhet ta dini se që me 7 prill të vitit 1939 penës s’ime i është thyer maja!

Intelektualët e tjerë të pranishëm heshtën, ndërsa
aty rrotull ishte edhe Omer Nishani, i cili mbas disa ditësh botoi nji
artikull te gazeta «Tomori» që mbyllej me fjalët: «Rroftë Mbreti ynë
Perandor Viktor Emanueli III! Rroftë Duçja ynë i Madh» (“Tomori", 12
prill 1940, faqe 3). Por ironia mâ e madhe asht se mbas të
ashtuquejtunit «çlirim» të Shqipnisë, Omer Nishani u ba president i
vendit ndërsa Xhevat Korça u dënue si tradhtar i atdheut! Me emnimin e
mikut të tij Mustafa Kruja si kryeministër i vendit në vitin 1942,
Xhevat Korça pranon me ba pjesë në kabinetin ministerial, tue marrë mbi
vete barrën e Ministrisë së arsimit, por me dy kushte :

1- Gjuha italishte të hiqej si gjuhë e detyrueme prej shkollave fillore të Shqipnisë edhe të Kosovës.

2- Të liroheshin prej kampit internimit në Ventotene të Italisë të gjithë arsimtarët e internuem shqiptarë.

Përgjatë kësaj vazhde duhet përmendë kontributi i
tij tejet pozitiv në lamije të arsimit kombtar, që nisi me vizitën e
tij në qendrën e internimit të Ventotenes, ku ai shkoi me u tokue me
t’internuemit edhe u bani me dijtë se ata së shpejti kishin me u lirue
e ku takoi A. Ermenjin, Z. Palin, V. Andonin, S. Butkën dhe shumë
antifashista të tjerë, të cilët do t’i dërgote në vazhdim si mësuesa në
Kosovën që tashma i ishte bashkue tokës nanë. Që italianët nuk kishin
për Xh. Korçën nji ide shumë të mirë e tregon edhe fakti se në kohën që
ai ishte ministër gjenerali Dalmazzo kishte lëshue nji qarkore tepër
sekrete me të cilën u kërkohej organeve kompetente me e gjurmue në çdo
lëvizje si person me tendenca komuniste, (dokument i cilli gjindet në
Arkivin e Shtetit). Edhe simi dyshonte që Kortsha ishte nji element
nacionalist dhe me që kishte qenë antar i konares mendohej se kishte
primje komuniste. Në të vërtetë Xh. Korça ishte thjesht nji patriot
shqiptar me tendenca politike anti-italiane, por gjithsesi nuk kishte
asgja të përbashkët me idetë komuniste. Nga njena anë janë të njohuna e
të dokumentueme qarkoret e tija dhe udhëzimet sesi me ja pre rrugën
penetrimit të ideve komuniste në shkollat shqiptare, nga ana tjetër ai
nuk hezitonte me transferue ndonji drejtor shkolle tepër zelltar që
mbushte korridoret me parulla fashiste. Njiherë atij ju drejtue
patrioti Beso Gega për ta ndihmue me lirue prej burgut të bijën,
Lirinë, tue i thanë se ajo s’ishte komuniste por thjesht anti-italiane.
Atëherë Xhevati ju drejtue Mark Gjomarkajt, ministrit të Mbrendshëm për
ta nxjerrë prej burgut, por ky ju përgjegj se ishte mâ mirë që ajo
vajzë të rrinte për disa kohë në burg sesa të dilte maleve partizane,
siç ndodhi sapo ajo u lirue. Kur mbas marrjes së pushtetit Beso Gega i
burgosun prej komunistave ishte transferue në burgun e Tiranës dhe e
bija i binte mohit haptazi, Besoja i dëshpëruem i thontë nji ditë
Xhevatit, bashkëvuejtës në të njejtin burg:

- Ti mirë e ke që je në burg. Ti jo vetëm tradhtove
detyrën tënde kur ma lirove vajzën nga burgu, po duhej të më kishe
arrestuar në vënd edhe mua kur ndërhyra për të.

Xhevati s’po kuptonte asgja, kur të burgosunit e
tjerë i treguen se e bija i kishte ra mohit të jatit për hatër të
idealeve të partisë së saj e kte i a kishte thanë t’et te hekrat e
burgut në tokim. Nji tjetër prej ndërmarrjeve kulturore me randsi të
asaj periudhe, në të cilën mori pjesë edhe Xhevat Korça ishte edhe
themelimi i Institutit të Studimeve Shqiptare, i cili nën drejtimin e
Ernest Koliqit mblidhte figura si Mustafa Kruja, Anton Paluca,
Aleksandër Xhuvani, Lazër Shantoja, Karl Gurakuqi, Anton Harapi,
Dhimitër Beratti etj. Qëllimi i këtij Instituti ishte krijimi i nji
bërthame akademike për t’i shërbye shkencës së albanologjisë dhe mâ
vonë edhe themelimit të nji universiteti shqiptar. Vrasja e Qazim
Koculit në Vlonë shtynë M. Krujën dhe Xh. Korçën me dhanë dorëheqjen në
shenj proteste për faktin se mendohej që italianët kishin gisht në atë
vrasje, mbasi Koculi kishte organizue me të tjerë hedhjen e trupave
italiane në det në vitin 1920, luftë përgjatë së cilës Q.Koculi kishte
qenë komandant i saj ushtarak. Me daljen nga qeveria e M. Krujës merr
fund edhe aventura politike e Xhevat Korçës, të cilin marrja e
pushtetit prej komunistave do ta gjejë në shtëpinë e tij në Tiranë.
Menjiherë pason arrestimi i tij dhe i të birit Gencit, i cili kishte
luftue me batalionin «Besnik Çano» në Kosovë kundër çetnikëve dhe
partizanëve jugosllavë. Në prill të vitit 1945 Xh. Korça del para
gjyqit special, të kryesuem prej Bedri Spahiut dhe Koçi Xoxes, ku
akuzohet si tradhtar dhe si i shitun ndaj Italisë fashiste. Gjatë
debatit gjyqsor Xhevati i thotë trupit gjykues se nëse do të gjenin
edhe nji rresht të vetëm të shkruem apo nji fjalë të thanun pro
fashizmit ai do të pranonte dënimin ma të randë. E kur prokurori e
akuzonte se kishte shpërdorue fondet e fapit, (fonde për arsimin të
Ministrisë së asaj kohe), Xhevat Korça me dokumenta i vërteton se ai
fond ishte përdorë me u dhanë nga nji rrogë të shtueme të gjith
arsimtarëve në Shqipni edhe Kosovë. Prokuror Bedriu atbotë kthehet e i
thotë : E ke bërë që t’i bësh profashistë arsimtarët, i pandehur ! E
Xh.Korça pa e prishë gjakun i kthehet me ironi prokurorit e i thotë :

- Paskeni një konsideratë të lartë për mësuesat
shqiptarë, meqë mendokeni se me një rrogë u korruptuekan dhe ndërrokan
idealet e tyre!

Në përfundim të atij proçesi farsë, gjyqi e dënoi me
vdekje (ishte hera e katërt që dënohej me vdekje, mbasi ma parë e
kishin dënue turqit, grekët dhe austriakët) por ma vonë ja kthej
dënimin në burgim të përjetshëm. Nji bashkëvuejtës i tij kujton sesi në
vitin 1949 Xhevati ndodhej i shtruem në spitalin e burgun së bashku me
nji farë Teme Shehu, kur papritmas shkoi për inspektim nji oficer i
naltë i Sigurimit, i cili i thotë me shpoti:

- Ku jeni o baballarë të kombit...

nga Orfe@ prej Wed Sep 10, 2008 3:35 pm

Vijon
Përgjegja që mori nga Xhevati ishte kjo:

- Le t’ua lemë historianëve për të gjykuar.

Pa vonue ai u nxor nga infermeria e burgut pa pasë marrë asnji mjekim.

Xh. Korça vuejti në burgun e Burrelit në kushtet mâ
të vështira tue pasë afër si të burgosun Koço Tasin, Vissarion
Xhuvanin, Mihal Zallarin, Sokrat Dodbibën, Gjergj Kokoshin, Salih
Vuçiternin, Sami Bitinckën, Nino Kurtin, Aleksandër Çurçinë, At Pjetër
Mëshkallën, dom Shtjefën Kurtin, Gjon Shllakun, Tefik Mborjen, Hysni
Alimerkon, Tahir Hoxhën, Leonidha Kumen, Qemal Vrionin etj. Përditë
shokët e tij bashkëvuejtësa çonin me batanije me vorrosë tek pema mâ
famëkeqe e rruzullit, tek Qershija e kampit të shfarosjes së Burrelit,
djem e pleq që vdisnin prej torturave dhe prej kushteve të tmerrshme të
atij burgu. Tue vuejt mâ fort moralisht për dënimin e padrejtë dhe për
çka ndodhte jashtë mureve të atij burgu, Xhevat Korça vendosi me i
dhanë fund jetës me anë të nji greve urie. Ishte hera e parë që ndodhte
nji gja e tillë në burgjet komuniste shqiptare. Vendimi i tij ishte i
pakthyeshëm, me anë të kësaj sakrifice ekstreme ai donte me protestue
ndaj padrejtësive dhe ndaj diktaturës së pamëshirshme të instalueme nga
klika terroriste e Enver Hoxhës. Me atë gjest ekstrem ai donte me i
tregue xhelatëve se mbi vetë jetën qindron diçka ma e fuqishme dhe e
paprekshme, qindron integriteti moral i personit, forca e të cilit
përbuz edhe vetë jetën për me dishmue vlerën e madhe të lirisë së
mbrendshme. Miqtë e dashamirët e burgut u përpoqën me ja ndërrue
mendjen por pa sukses. Atëherë vendosën me i kërkue ndihmë At Pjetër
Mëshkallës, i cili gëzonte autoritet të madh në burg. Jezuiti i urtë i
shkoi te dysheku dhe ndër të tjera i tha:

- Xhevat, të lutem mos e humbë shpirtin... hiq dorë!

Me za gati të mekun ai ju përgjegj:

- Padre, kam kujtuar se të kam pasur mik dhe nuk ma
merr mendja që tani, ndërsa unë po vazhdoj rrugën e nisur që të mos
bëhem lodër e komunistëve, ti kërkon të më thyesh. Padres i rrodhën dy
pika lotë, - kujtonte bashkëvuejtësi, avokati Xhevdet Kapshtica, e
puthi dhe u largue. Nji ditë tjetër miqtë e tij provuen me i çue te
dysheku edhe Gjergj Kokoshin, me të cilin ai nuk fliste mbasi e
trajtonte si komunist. Tue i çue Kokoshin miqtë mendonin se ai do ta
konsideronte si nji kërkesë falje dhe do t’i jepte fund grevës së
urisë. Gjergj Kokoshi shkoi pranë tij dhe ndërsa ishte ulë në gjunjë
dhe i jepte dorën, në vend që t’i mbushte mendjen me e lanë grevën, i
tha i mallëngjyem:

- Xhevat, ti po e mbyllë jetën tënde me kapak floriri, hallall të qoftë, se po e bën atë që ne s’e bëjmë dot.

E tue i pasë thanë këto fjalë u largue prej tij me
sytë e mbushun me lotë. Ne tue mos dashtë me justifikue nji akt të
jashtëzakonshëm siç asht vetvrasja, kufizohemi tue thanë se në rasën e
Xhevat Korçës sakrifica ekstreme nuk përban në vetvete nji mënyrë për
me i shpëtue dënimit, por nji mënyrë për me kundërshtue ligjëshmëninë e
atij dënimi e bile ma shumë, për me hedh poshtë ligjëshmëninë e vetë
sistemit komunist shqiptar.

Disa shenjime rreth sprovave të para me karakter filozofik të Xh. Korçës

Deri më sot nuk ekziston nji bibliografi e plotë dhe
as nji përmbledhje e shkrimeve të botuem dhe të pabotuem të Xhevat
Korçës. Gjithsesi tue u mbështetë te kontributet e tija rinore tek e
përkohshmja «Djalëria», e cila botohej në Vjenë prej studentave
shqiptarë mund të krijojmë nji ide rreth formimit dhe rreth
botëkuptimit të tij filozofik. Tek shkrimi me titull «Koha dhe njerëzt
e mëdhenj» (Djalëria, 1920, n. 3) ai ndalet tue analizue tiparet e
gjeniut dhe raportin e tij me bashkëkohësit tue nxjerrë në pah
karakterin pararendës të ideve dhe të mendimit të njerzve të mëdhaj.
Njerzit simbas Xh. Korçës, i cili në këtë analizë ndjek prej afër idetë
e filozofit gjerman Schopenhauer, ndahen në tri kategori. Tue
skematizue mund të themi se në nji anë janë gjenitë, ata që s’i
nënshtrohen kohës në të cilën jetojnë por u hapin udhën brezave të
ardhshëm. Mandej kemi ata që bajnë pjesë aktive në jetën kulturore e
shkencore të kohës por pa mujtë me shtue diçka të re, e në fund
rreshtohen ata që influencohen prej kohës në të cilën jetojnë dhe janë
thjesht instrumente të momentit historik që përjetojnë e nuk kanë nji
kuptim të qartë për veten dhe për epokën e tyne, këta të fundit janë
shumica. Asht interesant fakti se dy figurat e denja për t’u shenjue si
njerz gjenial për ne shqiptarët, janë, simbas Xh. Korçës: Mehmet Pashë
Qypriliu dhe Gjergj Kastrioti. Temës së njerzve të mëdhaj dhe
kontributit të tyne në historinë e kombeve ai do t’i kushtojë edhe nji
artikull tjetër me titull «Otto von Bismarck» (Djalëria, 1920, n. 5) –
ku himnizon largpamësinë politike dhe shpirtin aktiv të shtetarit
prusian, figurën e të cilit ai e nënkupton si të nevojshme edhe për nji
vend si ai i yni. Ndërsa Skënderbeut ai i kushton nji artikull
(Djalëria, 1920, n. 1) përshkrues nga ana historike por që meriton
vemendje mbasi ven në dukje elementin e vullnetit të fortë tek heroi
ynë kombtar, tipar ky themelor i njerzve të mëdhaj që i ndryshojnë
rrjedhën historisë së njerzimit. Ndërsa te shkrimi me titull «Pësimet e
njerzimet» (Djalëria, 1920, n. 2) ndihen të forta notat e pesimizmit
për “drunin e shtrembtë të njerzimit” (I. Kant) dhe për të këqijat e
pashmagnshme që e rrethojnë atë. E vetmja mënyrë për me moderue të
këqijat e kësaj jete, asht mbjellja në shpirtin e njeriut e ndjenjës së
mëshirës, e cila mundet simbas autorit, me drejtue disi rrugën plot
rreziqe ku i takon me u përshkue njeriut të mjerë. Kurse te artikulli
«Mendime mbi Shqipërinë» (Djalëria, 1920, n. Cool

djaloshi korçar shpreh
nevojën e nji mbreti mendjendritun për vendin tonë, i cili duhet të
dijë me bashkue dhe plazmue shpirtin tonë kombtar, tue i dhanë nji
trajtë vendimtare edhe vetë shtetit shqiptar – i cili sapo kishte kalue
provën e zjarrmit dhe përpiqej me ba hapat e para në liri. Mbi shtetin
shqiptar dhe nevojën e nji reforme dhe nji kursi të ri në politikën e
tij – ai ndalet edhe te fjalimi i tij me rasën e festës së Pamvarsisë,
fjalim i mbajtun në gjinin e shoqatës së studentave shqiptarë në Vjenë
(shih: Djalëria, 1920, n. 9). Çështja shqiptare dhe nevoja e
organizimit të administratës mbi baza racionale si edhe domosdoshëmija
e nji zyre shtypi me detyrën me i ba të njohtun botës përmes botimeve
në gjuhë të hueja të historisë dhe të vlerave tona – trajtohet te
artikulli me titull «Dy nevoja urdhëruëse» (Djalëria, 1921, n. 10).
Kurse në shkrimin me titull «Shënja përparimi të vertet» (Djalëria,
1921, n. 13) ai vëren me gëzim sesi krijimi i nji shoqate bamirëse të
grave shkodrane për t’i ardhë në ndihmë fatosave që morën armët për me
mbrojtë kufijtë e Shqipnisë asht shenj i zgjimit moral të shoqnisë
shqiptare. Fakti që ndërkaq shembulli i këtyne grave ishte ndjekë
menjiherë prej grave vlonjate, ban që publicisti i ri të ndiejnë
krenari për pjesmarrjen në jetën politke dhe shoqnore të vendit të
grues shqiptare. Ideja se kjo pjesmarrje forcon vetë shoqninë dhe
drejton brezat e ri kah përparimi i jep shpresë pendës së djalit, që
shkruen: «Përvujtërisht e prej thelbit të zemrës përgëzonj zonjat
Shqiptare për veprat e mëdha patriotike, për ndjenjat e nalta atdhesore
si dhe ca më shumë për fletoret që botojn për t’u prie Shqiptareve duke
u kallzue rrugën e kulturimit, detyrën familiare, mënyrën e arësimit të
kalamanjve dhe mbielljen e ndjenjave të nalta e naltësimin e moralit».
Edhe shkrimi me titull «Gruaja» (Djalëria, 1921, n. 14) pasqyron idetë
përparimtare që vlerësojnë rolin e grues në shoqni dhe në familje. Nga
ana tjetër autori konsideron realizimin e grues mbrenda natyrës së vet
e cila përplotson atë të burrit dhe së bashku me të ndërton shoqninë
njerzore. Nderimi për gruen, për misionin dhe për qenjen e saj në
shoqnin njerzore në përgjithsi dhe në atë shqiptare në veçanti mbesin
edhe sot e kësaj dite aktuale, mbasi edhe pse kanë kalue mâ shumë se 80
vjet prej kohës kur asht shkrue ai artikull, grueja shqiptare ende nuk
ka mbërrijt me i pa të njohtuna të drejtat dhe prerogativat e veta
gjinore. Këto janë vetëm disa oroena të përcipta rreth botëkuptimit
filozofik të nji djaloshi 28 vjeçar që mâ s’parit ka luftue me pushkë
në dorë për me mbrojtë vendin e vet e mandej ka dijtë me përdorë edhe
penden për ndriçimin e mendjeve të bashkëkombësave të tij. Me siguri
nji të nesërme kur të njohim edhe pjesën tjetër të shkrimeve të tija të
pabotueme si edhe të atyne që flejnë ndër të përkohshme tjera kemi me
mujtë me dhanë nji gjykim mâ të thellë për formimin e tij dhe për idetë
e tija perëndimore.

***

Xhevat Korça mbetet nji figurë shumë domethanëse në
tribunën politike dhe kulturore të Shqipnisë së shekullit XX. Ai asht
mbi të gjitha nji shembull i qendrimit moral konsekuent që dijti me vu
në jetë mësimet etike të mjeshtrave të mëdhaj të mendimit filozofik
botnor. Kah ana tjetër meritat e tija në lamije të arsimit kombtar e
vendosin atë përkrah figurave tjera të shndritshme që vepruen në
hullinë e etënve të Rilindjes sonë, tue vu gjithmonë në krye të vlerave
atdheun dhe përparimin e tij kulturor, moral dhe material.

nga Orfe@ prej Wed Sep 10, 2008 3:37 pm

Marie Shllaku bijë e Shkodrës martire e Kosovës

Marie Shllaku
Sokolesha Marie Shllaku (1922 - 1946) një “nuse” e vetëflijuar për Shqipërinë etnike

Refleksione rreth librit jetëshkrimor: “Marie Shllaku bijë e Shkodrës martire e Kosovës”, të autorit Tomë Mrijaj

Nga: Klajd Kapinova, New York

Kanë kaluar shumë vite, kur autori, ka hapur skedat
e para, për të hartuar lënden e librit. Vit pas viti, pas ecejakjeve me
avion në rrugëtimin New York - Tiranë, New York - Prishtinë, ka
hulumtuar dhe sistemuar tërë materialin studimor, si një bletë
punëtore, me durim dhe përkujdesje të veçantë. Ai, përpunoi brumin
historik mbi çdo gjë, që lidhet me jetën dhe kontributin e përsonazhes
së vet. Fryt i gjurmimeve, ishin buletinet, gazetat e botuara në
diasporën e ShBA së Evropë, duke konturuar idetë e ndërtuar fizionominë
e plotë të veprës. Studiuesi, grishi historinë e shkurtër të kohës fakt
pas fakti, rriti dhe zgjeroi strukturën e veprës, duke futur në penën e
tij subjektet, që janë plazmor në strukturën e dorëshkrimit, tashmë të
kthyer në një libër jetëshkrimor, për t’a njohur të gjithë lexuesit
mbarëshqiptarë.

E parë në planin e rizgjimit të traditës atdhetare,
trimëresha e zgjuar sypatrembur Marie Shllaku, i përket atij brezi të
patriotëve shqiptarë, që fatin e lidhën ngushtësisht me atë të popullit
të vet, që zemra e re rrahu gjithë jetën për popullin, gjithçka që
patën, si: energjitë, aftësitë e dituritë i vunë me ndërgjegje të
pastër në shërbim të çështjes nacionale, të realizimit të aspiratave të
ligjshme amtare.

Martirët, me madhështinë e stoicizmit të tyre të
gjatë, falë fakteve të reja, që ruan nëna histori, dalin nga
labirinthet e heshtjes në momentin e përshtatshëm, kur populli ka
nevojë më së shumti për ta. Si të tillë, ata së bashku futën në
historinë nacionale në vendin e merituar, pranë librit të madh të
kujtesës dhe mirënjohjes së përhershme popullore.

Libri në fjalë, i autorit Tomë Mrijaj, është një
rreze drite në errësirën e madhe, që ka mbuluar për 60 vjet
historiografinë e figurave të shquara të nacionalizmit shqiptar, që
luftuan tërë jetën e shkurtër që kishin, për idealin dhe qëllimin
fisnik të të parëve, bashkimin e tërësisë së trojeve etnike shqiptare.

Vepra në fjalë, ka të bëjë me portretizimin e
martires Marie Shllaku dhe fushëveprimtarinë e ekipit bashkëluftëtarë
nacionalistë, të dalluar në Shqipërinë e Veriut, në mesin e shek. XX.

Shumë familje e katunde të Kosovës, u dogjën me
themel nga forcat e të ashtëquajtura partizane. U vranë e masakruan, me
qindra njerëz të pafajshëm, luftëtarë të lirisë. Antarët e familjeve të
tyre, u ekzekutuan, vetëm pse luftonin komunizmin dhe regjimin
kolonizues të Serbisë. Nisën të vriteshin një nga një me kurthe e
trathti, prijësit e çetave atdhetare, burra, gra, pleq e shumë fëmijë,
për të zhdukur gjithsesi gjurmët e krimit vllavrasës, në emër të një
ideologjie boshe, të importuar nga stepat e Siberisë bolshevike askohe.

Krimet në fjalë, ishin të studiuara me kujdes nga
xhelatët sllavo - shqiptarë, në mënyrë, që historia të mos kishte
dëshmitarë të masakrave të kryera ditën për diell, në emër gjoja të
“pushtetit popullor”.

Duke e parë veprimin gjakësor të komunistëve, çetat
nacionaliste, filluan të lidheshin më shumë me njeri - tjetrin, duke
bashkëpunuar ngushtë politikisht e ushtarakisht. Dhe më së miri, këto
shembuj, i risjell të freskëta autori, duke u mbështetur në burimet e
kohës, literaturën e pasur, që ka dalur në qarkullim vitet e fundit dhe
është botuar, nën kujdesin e studiuesve të rinj seriozë.

Pasi u pushtua e u aneksua Kosova më 1945, dhe pasi
u ngrit muri më makabër i ndarjes ndërmjet shqiptarëve, regjimi i
juntës ushtarake serbe, nuk kurseu asgjë, për t’a terrorizuar,
masakruar, përndjekur dhe asgjësuar popullsinë e pafajshme shqiptare,
që u robërua nga kjo makinë shfarosëse dhe shpesh me ndihmen e
ingranazheve puthadorë e lajkatarë, për fat të keq shqiptarë. Në këto
rrethana të reja të krijuara, shqiptarët fituan një status inferior, në
krahasim me republikat dhe me popujt e tjerë të Jugosllavisë.

Përkundrejt gjendjes së re, popullsia autoktone e
dardanëve, çdo orë, ditë, muaj e vite, kishte grumbulluar një lëmsh të
madh zemërimi të natyrshëm. Ata, u rilindën dhe nisën të organizojnë
lëvizje, protesta, revolta të organizuara e spontane dhe filluan t’a
shprehin në mënyra të ndryshme organizimi. Populli u hodh në
kryengritje, por mercenarët komunistë të Titos i shtypën me gjak. Nga
një luftë e hapur patriotike, u detyruan, të ndryshojnë taktikë, duke
kaluar në ilegalitet. Ata formojnë organizata politike, me përmbajtje
të shëndoshë patriotike, për bashkimin e trojeve etnike shqiptare.

Një nga organizatat e rezistencës antikomuniste, që
bëri bujë asokohe, është Organizata Nacional Demokratike Shqiptare
(ONDSh), në Kosovë, Maqedoni dhe degë në vise të tjera shqiptare në
Jugosllavi, në gjirin e së cilës, bënte pjesë vajza e re Marie Shllaku.

Populli
shqiptar, ka një histori shumë të trazuar, e cila, ka kaluar nëpër
kapërcej të ndryshëm kohorë. Këtë histori e përshkojnë momente të
hidhura të jetës dhe të veprave të shqiptarëve. Përkushtimi ndaj
nacionalistëve martirë të nacionit, përbën një detyrim, për çdo pendë,
që të përcjell me përkushtim brëndinë e ngjarjeve historike, duke
zbardhur figurën e pastër e të pasur atdhetare të Marie Shllakut, që
sakrifikoi çdo gjë, për të bërë nacionin e vet të pavdekshëm dhe
nacioni si shpagim e nderon, duke e bërë atë të përjetshme.

Në këtë aspekt, libri hedh dritë, mbi veprimtarinë e
vajzës shkodrane, që jetën ia fali në lulen e rinisë Kosovës martire,
duke pasur në mendje e zemër emblemen e rezistencës, kundër ballinës së
përbashkët komuniste të ashtëquajtur partizan shqiptaro - sllav. Ishte
një vizionare e kulturuar, për një të ardhme demokratike, sikurse shumë
shtete të Evropës Perëndimore dhe i vinte keq, kur shihte çdo ditë, se
ku ishte katandisur atdheu i saj, nën kthetrat komuniste.

Libri dhe lufta, për vlera të vërteta demokratike,
që burojnë nga këto dituri të shkruara, ishin bashkëudhëtare të Maries.
Kishte një pasion e vullnet të madh për librat, dashuri dhe respekt,
për çdo vlerë kulturore, të cilën përpiqej të merrte sa më shumë që të
ishte e mundur. Shpesh, iu desh të sakrifikonte nga dëshirat dhe
gëzimet rinore, për të realizuar qëllimin, që i kishte vënë vetes, të
shkollohej dhe t’i shërbente Atdheut më shumë me dijet e saj
perëndimore.

Tharmi atdhetar e ndjeshmëria nacionale, ka qenë
model për kohën dhe një shembull pozitiv për brezat e sotshëm në Kosovë
e Shqipëri. Maria, e tregoi me jetën e saj, se ç’kulturë atdhetare
kishte zotëruar deri në ato vite dhe sa e si i shërbei mëmëdheut, duke
dhuruar jetën, në moshën më të bukur të rinisë.

Ndërkohë, ky element patriotësh të flaktë, përmes
odiseve të çuditshme, plot ngjarje të mbushur me ngarkesë luftrash dhe
vështirësish në jetën e vështirë të maleve në çdo stinë të vitit, ka
shpërfillur e përballuar me po aq çudi të jashtëzakonshme ekspeditat
sllavokomuniste shfarosëse të stilit mesjetar, të zjarrit e të hekurit,
skamjen, terrin, vuajtjen. Rrethimet e shpeshta hermetike, kalitën
heroizmin, përballuan eliminimin e tyre fizik, shpërbërjen njerëzore,
në keqtrajtimin dhe internimin e familjeve të trimave të lirisë, për të
vetmin “faj”, pse luftuan kundër sllavëve e komunizmit.

Zëri dhe vepra e Maries, shërbei si lëndë e parë, në
fillim të shek. XXI, për jetëshkrimorin, që të rreshtoj dëshmi
tronditëse, refleksione e vlerësime historike, të cilat jepen me një
përkujdesje serioze dhe përshkrim rrënqethës në libër.

Maria, ishte e mbeti një zë i fuqishëm, kundër
dhunës, praktikimit të metodave të pushtetit të diktaturës. Me
shembullin pozitiv, është një dëshmi e këngë krenarie e rezistencës,
mbijetesës dhe vitalitetit të forcave nacionaliste, që refuzuan
pandërprerë pushtetin e juntës komuniste, që po hidhte me shpejtësi
rrënjën e farës së keqe. Patriotët e lirisë e Shqipërisë etnike,
ekzistencën e tyre e mbështetën vetëm në vlerat e pastra dhe të larta
morale, të traditës së kulluar nacionaliste.

Autori Mrijaj, rrëfen fatin e përsonazhit kryesorë,
kohën kur janë zhvilluar ngjarjet, duke dhënë me një gjuhë e stil të
thjeshtë fatet njerëzore, në luftën e mbijetesës mbinjerëzore, në kohën
më të egër të komunizmit në Shqipëri e Kosovë.

Jetëshkrimi i martires së pushkatuar, plotëson shumë
zbrazëti, zbulon gjëra të mbuluara dhe njëkohsisht arrin të qortojë
shumë gjëra të shkruara keq, veçanërisht në vitet e diktaturës
komuniste, ku, historiografia zyrtare abuzive në Kosovë e trungun amë,
e kishte kthyer në normë tjetërsimin e të vërtetave historike dhe rasti
i çetave nacionaliste antiserbo - komuniste, ishte forma më e dukshme e
këtij deformimi.

Ky botim, nga një autor në diasporën shqiptaro -
amerikane, përbën një kontribut të ri, në sqarimin e disa momenteve me
peshë historike, në çuarjen më përpara të mendimit tonë historik, sa i
përket studimit të nacionalizmës përparimtare shqiptare, si dhe
problemeve të tjera historike, që lidhen me figurën historike të
atdhetares së pushkatuar nga sllavokomunistët.

Kanë kaluar 58 vjet, për të cilën bëhet fjalë në
libër, por kujtesa e historisë, arkivat dhe dëshmitë e rrëfimtarëve
bashkëluftëtarë s’është dobësuar. Komunistët dhe mercenarët e tyre,
menduan, se i kanë zhdukur të gjitha, por në fakt në zemrat e brejtura,
kanë qëndruar të fjetura ngjarjet dhe episodet, që pas viteve 1990,
bënë të mundur të ndërtohet ky libër dhe gradualisht të rishkruhet
historia, sipas dokumenteve e fakteve autentike.

Episodet dhe jeta përshkruhet dora - dorës, duke
fituar përmasat e një arkivi të gjallë. Ndodhitë, zënë pikënisje në
qytetin e Shkodrës, ku, lindi dhe u edukua në fëmijëri Maria. Secila
prej tyre, fiton mëvetësinë e të ekzistuarit, në një kohë të caktuar
dhe me peshë të dukshme pikëzohen në atë kohë në Shqipëri e Kosovë.

Përmbajtja, është e larmishme dhe me tituj joshës,
për t’a lexuar deri në fund me endje. Autori, në vështrimin konceptual,
me një logjikë të natyrshme dhe në lidhje kompakte e ka trajtuar veprën
e vet, kushtuar nacionalistes më të re (e vetme, si femër në 55 çeta
nacionaliste, që vepronin me pushkë në dorë në Kosovë), si një pjesë e
tërë dhe jo në kapituj veçmas.

Rrëfimi fillon me një përshkrim të qytetit të lashtë
Shkodrën, të njohur për vlerat kulturore të hershme dhe cilësore në të
gjithë Ilirinë, periudhën e ndritur të Arbërisë dhe kudo sot në trojet
etnike shqiptare. I zhytur në leximin e stilit narrativ të autorit,
natyrshëm përfshihesh në pjesën interesante me titull: “Shkodra dhe
bija e saj”. Ndryshe lexuesi, mund te mendoj, se ne ç’truall të begatë
u rrit dhe u edukua bija e qytetit antik. Të gjitha këto mirësi të
vendlindjes, i ndiente në frymëzimin e shpirtit të saj fëmija, që çdo
gjë, do t’a mësonte nga stërgjyshërit, nëna e babai, gjatë ditëve të
ftohta të dimrit, pranë zjarrit dhe sofrës karakteristike bujare
shkodrane.

Komunistët me të ardhur dhunshëm në pushtet, filluan
përsekutimin sistematik, kundër krenarisë, fisnikërisë e diturisë të
mijëra intelektualëve qytetarë shkodranë, klerikëve katolikë, duke e
kthyer qytetin në një katakomb, truall martirizimi.

Shkodra, u bë epiqendra e rezistencës antikomuniste,
ku, për idealet e larta të lirisë dhe demokracisë, flijuan jetën shumë
martir të fesë e atdheut. U mbyllën shkollat private, u konfiskuan
pasuritë e tundshme dhe të patundshme. Në qytetin e Shkodrës në vitin
1947 u hapën 12 burgje, për të mbajtur në qelitë e ftohta bijtë më të
mirë të qytetit të lashtë, duke iu nënshtruar hetuesisë, torturave
çnjerëzore, pushkatimit me radhë e pa radhë dhe me vdekje misterioze të
organizuar nga forcat partizane dhe Sigurimi i Shtetit, qe po linde me
gjak dhe mbi kufomat e pafajshme te popullit. U dogjën ose ua dhanë
peshqesh jugosllavëve të gjitha librat e rrallë, që ndodheshin në
Kuvendet e Urdhërave Katolike (60.000 ekzemplarë e shumë prej tyre
antikuare origjinale në Shqipni) dhe shtëpitë e zotnive kulturdashës të
qytetit.

nga Orfe@ prej Wed Sep 10, 2008 3:37 pm

Diktatura, e cilësoi qytetin e banorët e tij, si
“qendër reaksionare, trathtarë, bashkëpunëtorë të Vatikanit, CIA-s,
UDB-së, KGB-së, agjentë të Kinës, etj.”, duke e burgosur, torturuar,
internuar, privuar nga çdo e drejtë njerëzore, keqtrajtuar pa mëshirë.
Diferencimi filloi më 28 nëntor 1944 dhe vijon sot, në mënyrë të hapur
apo të kamufluar, mbasi shpirti dhe geni i zgjuarësisë, i kulturës së
trashëguar, shihet si rrezik për të gjithë ata, që i shtuan kalvarin e
vuajtjeve dje e sot...

Shkodra dhe bija martire Marie Shllaku (1922-1946),
gjithnjë është dalluar, për vlerat e mëdha të nacionalizmit shqiptar,
duke qenë një zonjë e rëndë dhe burrat e dheut e thirrshin Shkodërloca.
Në këto lagje rrugica shekullore, janë rritur dhe edukuar, pranë votrës
karakteristike shkodrane, fëmijët në djep, që nënat e tyre u jepnin
qumështin e gjirit, ashtu sikurse thotë legjenda e lashtë e kështjellës
Rozafa.

Marie Shllaku, ishte pjesë e qytetit, që ruante në
gjirin e saj historinë e lavdishme mijëravjeçare, pikërisht atëherë,
ku, shumë qytete të Shqipërisë jetonin fazën e embrionit të tyre. Zoti
e natyra, kishte shtrirë me kohë dorën e saj bujare, në drejtim të
qytetit, që si shpërblim i dhuroi atdheut bijtë më të mirë,
intelektualë solidë, njerëz me erudicion dhe vizion të pastër
atdhetarë, burra të pushkës e pendës, prijës të aftë e martir, që zunë
fill qysh nga lashtësia e Gentit dhe Teutes së famshme…

Për te, vendlindja ishte çdo pëllëmbë toke
shqiptare, njëlloj si Shkodra, që në dritë e qiti dhe ndoshta më tepër
e deshti Drenica. Maria e përshkoi Kosovën anembanë, në fusha e në
male, në qytet e fshatra dhe gjithnjë ndjente kënaqësi, kur ishte mes
bjeshkëve të bukura të Kosovës, lumenjëve që gurgullojnë me bardhësinë
e tyre, pyjet që harlisen në shpatet e maleve, që herë herë mbulohen me
dëborën e re të dimrit të ashpër. Bashkëpunoi me Legalitetin, Ballin
Kombëtar dhe me të gjithë ato forca përparimtare shqiptare, që ishin
përkushtuar për Shqipërinë etnike, një shembull ideal sot, për secilin
prej nesh.

Faktet, analiza e argumenteve zbardhen dhe shfaqen,
për herë të parë, në pjesët e qëlluara shkrimore, por shumë
kuptimplote: “Familja Shllaku dhe historia”, “Kosova dhe Marie
Shllaku”, “Nacionalisti ing. Xhafer Deva zbuloi dhe përkrahu
talentin e Maries”, “Profesor Ymer Berisha udhëheqës e martir i
Kosovës”, “Shokët antikomunist kujtojnë Marien”, “Maria në Kuvendin e
Dobërdolit”, “Beteja e qelisë së Siçevës 12 shtator 1945”, “Maria
aktive në Kuvendin e Drenicës”, “Martiria shkodrane në luftën e
Drenicës”, “Shtypi i kohës flet për pushkatimet”, “Nxënësia e Fishtës e
priti me qetësi pretencën e vdekjes”, “Maria dhe ONDSh”, “Krijimi i
Organizatës Patriotike “Besa Kombëtare” dhe Maria aktiviste”, “Marie
Shllaku bashkëpunëtore e shumë organizatave nacionaliste në mal”,
“Maria në Mat’hauz - en dhe Aushvic - in e Jugosllavisë komuniste”,
“Heroina për 50 vjet e lënë në harresë”, “Një histori të dhimbshme, por
krenare shqiptare”, “Maria dhe historia që do të flasë përsëri”, “Një
përmendore e pavdekshme për Marien libri i Kelmendit dhe Gashit”, “Me
histori në dorë”, etj.

E gjithë jetëshkrimi, ndjehet i freskët nga rrëfimet
e bashkëkohësve dhe shoqërohet me shënime historike, për
bashkëluftëtarët e përsonazhes, një literaturë e pasur të hulumtuar në
Kosovë, Shkodër, Tiranë e ShBA.

Me pushtimin e Kosovës nga ushtritë serbo -
malazeze, më 1912, populli shqiptar ra nën zgjedhën e një shtypësi të
ri. Aneksimi i trojeve shqiptare, i sanksionuar nga Konferenca e
Ambasadorëve në Londër më 1913, u shoqërua me vendosjen e një regjimi
të egër të shtypjes dhe gjenocidit.

Pozita e Jugosllavisë, nën Mbretërinë Jugosllave
ishte e konsoliduar. Kjo kishte ardhur menjëherë, pas përfundimit të
Luftës së Parë Botërore. Pra, kemi në këtë rast një kontuinim të
mbretërisë jugosllave, ku, brenda tyre padrejtësisht ishin përfshirë
një pjesë e konsiderueshme e trojeve shqiptare. Pas përsekutimit dhe
masakrimit fizik në kohën e sundimit të Aleksandrit, shqiptarët e
Kosovës, provuan në kurrizin e vet masakrimin në masë, menjëherë pas
“çlirimit” të Jugosllavisë. Vrasjet masive u kryen nga repartet e
ushtrisë popullore çlirimtare të Jugosllavisë të kryesuar në Kosovë nga
marsha e direkte e Marshallit Tito, i plotëfuqishmi asokohe Fadil Hoxha
me company, me të cilat do të bashkohen më vonë brigadat partizane të
drejtuar për masakra nga komandantet Shefqet Peçi, Shaban Haxhia dhe
komisar politik Ramiz Alia të nënës Shqipëri me urdhër direkt të Enver
Hoxhës. Në emër të nënës apo “memëdheut”, ata vranë bijtë më të mirë të
shqipes në trojet etnike shqiptare, për t’i hyrë në zemër
sllavokomunistëve të Titos.

Në situatën e rëndë të krijuar, gjendja nacionale,
sociale, ekonomike e popullit shqiptar erdhi duke u ashpërsuar.
Shqiptarët qenë kësisoj një ndër popujt më të diskriminuar dhe të
shtypur në të gjithë të ashtëquajturën Mbretëri Jugosllave.

Me ardhjen e Italisë fashiste dhe Gjermanisë naziste
në Kosovë (1939 - 1944), kufiri shqiptaro - shqiptar, midis trojeve
shqiptare, në pjesën veriperëndimore të Kosovës ishte i lirë. Tashmë,
shqiptarët e ndarë padrejtësisht, qysh prej vitit 1913 nga Fuqitë e
Mëdha, filluan të lëvizin lirshëm në të dy anët e përbashkëta të
nacionit arbëror. Sigurisht, ky veprim i rrëzimit të “murit”
artificial, ishte një nxitje, për zhvillim të trevave shqiptare, por
nga shovinistët sllavë nuk shihej me sy të mirë.

Mbarimi i Luftës së Dytë Botërore, në vend që të
zgjidhte problemin e fillimshekullit XX, e thelloi më shumë trathtinë,
që vetë udhëheqësit e PK të Shqipërisë, kishin bërë në bashkëpunim me
shqiptarët mercenarët besnikë të Serbisë. Ata bënë aktin më të rëndë,
duke e lënë Kosovën nën morsën shtypëse të kolonizatorëve barbarë.
Fakti, që nga viti 1944 - 1990, ku, shqiptarët ishin të pushtuar e
përligjë trathtinë e regjimit të polpotit të kuq sadist Enver Hoxhës
(Kujtojmë, se në Kamborxhia diktatori Polpot vrau 2.000.000
bashkëkombas kamborxhian nga 7.000.000 banorë që asokohe kishte vendi,
që mendonin ndryshe nga regjimi i tij dhe u fut në enciklopedinë e
krimeve komuniste botërore kundër njerëzimit, shënimi im K. K.) dhe më
kot mundohen pseudohistorianët komunistë të shfajësojnë Enver Hoxhën
dhe regjimin e tij.

Ka qenë pikërisht ky regjim, që ka dorëzuar me dorën
e vet kasapit të Ballkanit gjatë 50 viteve me mijëra vëllezër kosovarë
(Masakra e Tivarit me 4.500 shqiptarë të masakruar ditën për diell),
mbushën burgjet e Burrelit, Spaçit, etj. dhe në kampet e përqendrimit
në shtetin amë burg... Dhe për këto fakte shiko vargun e gjatë të
listave në gazetat: “Pishtari” (Shkodër), “Liria” (Tiranë) etj., të
Shoqatës së ish - Përndjekurve Politikë të Shqipërisë, shënimi im
K.K.), që kishin ikur nga vendlindja, për t’i shpëtuar masakrave, por
janë trathtuar nga komunistët e Tiranës së kuqe zyrtare, që kishin
dashuri të pakufi për Titon. Vetë E. Hoxha, (administrata,
institucionet shtetërore e shkollat), në zyrën e vet ka mbajtur
portretin e Titos, Stalinit, Mao Ce Dunit.

Diktatori antishqiptar, e pllakosi përtokë krenarinë
e shqiptarit si individ e komb, mëvetësinë e tij, në mënyrën e të
menduarit e të jetuarit, me projektin makabër të krijimit të “njeriut
të ri” (një ibrit eksperimental), kryekreje sipas modelit të komunizmit
ruso - kinez, ka bërë që edhe sot disa njerëz të konsumojnë dollarin në
ShBA, euro-n në Kosovë e Shqipëri, për ta blerë “artin”, që i këndon
largkjoftit. Ai, pas vetës ka lënë Shqipërinë një “kopsht me lule”
(katrahurë), me kujtimet e errëta për Burrelin, Spaçin, Ballshin, etj.,
dhe me qindra kampe internimi ne të gjithë atdheun, duke thithur si
ushujzat gjakun e popullit të vet për 5 dhjetëvjeçarë me radhë. Eshtë
pikërisht ai, që e vari, kryqëzoi dhe katandisi shtetin shqiptar në
ishull kubanez (xhungël) dhe në varfëri të tejskajshme, pasojat e së
cilës ndihen ende sot...

Duhet vënë në dukje, se figura e Maries, nuk mund
të kuptohet e shkëputur nga dëmi, që regjimi i Tiranës i ka bërë
çështjeve të trojeve etnike shqiptare, duke i detyruar nacionalistët të
rrokin armët, kundër sllavëve dhe trathtisë shqiptare.

Në politikën negative të jashtme, që luante Tirana
zyrtare e të vetëquajturit “gjeneral” Enver Hoxha, ishte çasti
antishqiptar, kur zyrtarët amerikanë e pyetën, se cili do të ishte
reagimi juaj, fjala vjen, sikur Shqipëria të kërkonte, që të futej
çështja e Kosovës në rendin e ditës të Konferencës së Paqes? A nuk do
të mendonit ju, se të paktën, ju gëzoni të drejtën, që pretendimi i
juaj të diskutohet dhe të studiohej? I shtangur nga kjo analogji e
papritur, Enver Hoxha përgjigjet, se: “Analogjia e juaj nuk qendron,
sepse ne nuk kemi pretendime ndaj aleatit tonë Jugosllavisë, për
Rajonin e Kosovës”. Tashmë Shqipëria, do të kishte padronë të rinj
jugosllavët e Titos dhe sovjetikët e Stalinit. Mendoj se s’ka nevoj për
koment.

Ajo që e bën më interesant këtë episod historik,
është se tani, Shqipëria ndodhej para një realiteti, ku, Beogradi
nëpërmjet një varg traktatesh ekonomike, kishte formuar kompani me
aksione të përbashkëta, kishte hartuar një program të barabartë, për
unifikimin e çmimeve dhe kishte filluar bisedimet për bashkimin
doganor, unifikimin monetar etj. Gjuha cilirike serbo - kroate, ishte
futur në shkollë. Sipas planit jugosllav, Shqipëria, do të ishte
furnizuesja e saj me lëndë të para dhe shumë shpejt, ajo do të bëhej
republikë e saj e shtatë... Kjo tashmë nuk është fshehur as nga vetë
jugosllavët, që thonë se asokohe ia hodhëm Shqipërisë “motër”!!!

Libri, futet ndër ato botime të vlerave të përveçme
dhe njëkohsisht del nga rrethi vicioz, ku, shpesh humbin shkrime të
llojit të kujtimeve. Historia mbetet në rend të parë, ku, qendrushmëria
e të dhënave dhe fakteve, i hapin hapësirë pasurimit të biografisë së
shkodranes Marie Shllaku, duke e ndihmuar në rizgjimin e historisë.

Mund të thuhet, se jetëshrimi i deritashëm në fjalë
sjell një drejtpeshim në vlerësimin objektiv të figurës së vajzës së re
martire.

Ajo mbeti një femër legjendare, me tradita të thella
atdhetare, një nacionaliste e ndërgjeshme. U ndal në Kosovë, me
vullnetin e saj shpirtëror, për të vdekur si patriote e trojeve të
përgjakura të Kosovës.

Autori, orientohet drejtë në kohë, duke e parë
martiren e flijuar, për ideale të shenjta atdhetare, si një figurë
realisht historike, i shmanget natyrshëm mitizimit, d.m.th., ai e
çmitizon atë, e bën qënie të prekshme, me trup dhe frymë, duke
demostruar kësisoj një shembull të jetësuar, me punë hulumtuese e
shkrimore serioze.

Historia, ende ka për të thënë e shkruar, për këtë
përsonalitet historik në të ardhmen, mbasi ka lënë gjurmë të
pashlyeshme, në vetëdijen e popullit tonë dhe si e tillë përkujtohet me
krenari dhe respekt të veçantë, si qytetare nderi e trojeve etnike
shqiptare.

Botimi i librit është mundësuar nga cifti i ri i
porsamartuar, avokati shqiptaro - amerikan z. Nikollë Gjelaj me
bashkëshorten e tij Ardiana Gjelaj (Mrijaj), që të prekur thellë nga
historia tragjike e vajzës së bukur dhe shumë trimëreshë Marie Shllaku,
shprehën dëshirën të sponzorizojnë librin kushtuar heroinës së
pamposhtur. Martiria shkodrane, ëndërroj në vajzërinë e saj që të bëhej
nuse, por ajo zgjodhi si dhëndërr interesat e larta të Atdheut, duke
privuar vetvetën nga dita e nusërisë.

Libri me 3000 ekzemplarë, është botuar në New York
dhe ka 218 faqe ne disa foto, që botohen për herë të parë. Kopertinat
janë realizuar me mjeshtri nga dizanjeri i talentuar i gazetës
“Illyria” Berat Gashi, ndërsa lektorimi është bërë nga profesori i
Universitetit të Shkodrës “Luigj Gurakuqi” Dr. Fran Luli, recensent
profesori i Historisë z. Nue Oroshi, konsulent studiuesi i mirënjohur
dhe botuesi i shumë librave jetëshkrimor e artistik z. Jetish Kadishani
dhe në kompjuer Donika Mrijaj.

nga Orfe@ prej Wed Sep 10, 2008 3:52 pm

Baki Ymeri: Xhelal Gjura, legjenda e pavdekshme e Sharrit

Xhelal Gjura
Shembuj të shenjtë të atdhedashurisë

Xhelal Gjura, legjenda e pavdekshme e Sharrit

Xhelal Gjura i admironte armët, mbante
koleksion armësh në apartamentin e tij në Tiranë, dhe e sfidonte me
trimëri djallëzinë e shërbimeve të fshehta jugosllave. Në bazë të
informative të tij, në Shqipëri ekzistonte plani shqiptar për çlirimin
e trojeve etnike. Shqipëria ka dhënë kontribut të jashtëzakonshëm më
1981, kur mbi Kosovë shkallëzonte dhuna serbe.

Nga Baki Ymeri

Thonë
se në krahasim me gratë, burri ka vokacionin e heroit. Ata janë heronj
të ideve të mëdha, dhe emri i heroit ngjitet deri në qiell, thuajse
burri i përket Qiellit, ndërsa gruaja Dheut. Kështu thonë të tjerët,
ndërsa në themi se shqiptarët shquhen edhe me heroina, siç shquhen
francezët apo popujt e tjerë. Edhpse kishte ide të majta, gjë që
justifikohej në kohën e tij, Xhelal Gjura mbetet një nga heronjtë më të
dashur të malësisë së Sharrit. Rezistenca e tij në zemër të Sharrit i
mahniste miqët dhe armiqët. Ata që e ndiqnin konstatonin se shqiptarët
dine ta mbrojnë me guxim dheun e vet. Xhelal Gjura, u lind në
Shipkovicë (1927) dhe vdiq në Tiranë (1976). Ishte aktivist i paepur
për çështjen e arsimit shqip. Shkollën fillore e kreu në vendlindje. Në
Shkup kreu medresen e madhe trevjeçare (gjatë viteve 1939-1941). Gjatë
viteve 1942-1945, Xhelali kreu me sukses Normalen në Prishtinë. Pas
këtyre viteve, si student me korrespondencë, arrin të kryejë Shkollën e
Lartë Pedagogjike në Prishtinë. Për shkak të aktiviteteve të dendura
politike, duke qenë përherë në shërbim të shqiptarizmit, detyrohet të
arratiset në Shqipëri, në vitin 1951. Gjatë viteve 1951-1954, arrin të
kryejë Fakultetin Juridik në Tiranë. Një kohë të gjatë ushtron
aktivitete diplomatike, duke qenë gjatë viteve 1960-1966 atashe i
Ambasadës së Shqipërisë në Kinë. Më vonë punon si profesor në
Universitetin e Tiranës, ku edhe i janë botuar dy vepra shkencore për
përvetësimin e gjuhës serbokroate. Një pjesë të jetës dhe veprës së tij
e të Sadudin Gjurës e ka ndriçuar për herë të parë Flaka e Shkupit, si
dhe revista elektronike e Idriz Hamzait, www.shipkovica.com,
ndërsa burimet elementare lidhur me prezentimin e tij e të kushëririt
të tij, i huazuam nga monografia e Shoqatës së Pedagogëve Shqiptarë të
Tetovës "Veteranët e arsimit shqip në Tetovë e rrethinë prej vitit
1940-1960", që u botua në gusht të vitit 2000, në Tetovë, vepër e
sponsorizuar nga Kuvendi i Komunës së Tetovës.

Ndjekja e Xhelali nëpër malet dhe bjeshkët e Sharrit

Xhelal Gjura i admironte armët, mbante koleksion
armësh në apartamentin e tij në Tiranë, dhe e sfidonte me trimëri
djallëzinë e shërbimeve të fshehta jugosllave. Në bazë të informative
të tij, në Shqipëri ekzistonte plani shqiptar për çlirimin e trojeve
etnike. Shqipëria ka dhënë kontribut të jashtëzakonshëm më 1981, kur
mbi Kosovë shkallëzonte dhuna serbe. Sipas Anila Lelit (Rilindja, 30
gusht 2000), në Shqipëri ka ekzistuar realisht një plan lufte për
çlirimin e trojeve shqiptare të pushtuara nga Jugosllavia. “Lidhur me
këtë janë shprehur dy prej titullarëve më të lartë të Ministrisë së
Mbrojtjes. Veli Llakaj, ish/shefi I Shtatmadhorisë së Ushtrisë
Shqiptare gjatë viteve 1975/1962, në një intervistë dhënë një të
përditshme shqiptare, pohon se “Me porosi të Enver Hoxhës, nën
drejtimin e Mehmet Shehut, bashkë me një nga zëvendësministrat e
mbrojtjes, u ngarkaum që të hartojmë një plan për të çliruar jo vetëm
Kosovën, port ë gjitha trojet shqiptare të pushtuara deri atëherë nga
Jugosllavia. Ishte një detyrë serioze përpara së cilës duhej të mateshe
mire, t’i peshoje mirë gjërat, një detyrë e padëgjuar deri atëherë, por
jo e paimagjinueshme përderisa një pjesë e trojeve tona ishin të
pushtuara padrejtësisht. (…). Ishin marrë masa të rrepta për ruajtjen e
fshehtësisë së veprimeve dhe drejtimin e fshehtë të trupave. Gjithsej
për këtë operacion ishin planifikuar 500.000 trupa reserve, veç
rezervave të tjera në Shqipëri, por edhe 300.000 të tjera në Kosovë,
ndërsa në vise të tjera më pak”. Kontributi i Xhelal Gjurës për hedhjen
e idesë së këtij plani është i jashtëzakonshëm.
Ishte verë e vitit
1952. Xhelali me shokët e vet kish kaluar kufirin shqiptar dhe
qëndronte diku në bjeshkët e Sharrit, tejmatanë brigjeve të Kodrës së
Diellit. Kalon Islami Nazifit nga Liseci dhe ua tregon rrugën nga mund
të arratisen, që të mos bien viktimë e ptarullës jugosllave. Kur
arritën te Mali Karaxhës, u lulën në një lëndinë për ta shuar urinë.
Kalon andejpari me kalin me drurë Hazizi Nazifit dhe i sheh
“diverzantët” shqiptarë. Xhelali e përqafon dhe i thotë: “Kur të arrish
në katund, trego se na ke parë!”. Mirëpo, aty pranë kish ndodhur
patrulla e policisë jugosllave, e cila posa i kish parë i kishte
sulmuar. Fillon një dyluftim i ashpër, porsi në kohën e betejave
partizane. Krismat e prishën qetësinë e mbrëmjes. Gjithë natën
angazhohen forca ushtarako-policore nga Tetova e Popa Shapka (sot Kodra
e Diellit). Sipas urdhërave indirekte të UDB-ës, ato i shoqërojnë edhe
civilë të shumtë nga fshatrat përrreth. U mbushën malet me ndjekës të
mashtruar për ta zënë “meteorin” e pakapur. Ishte koha kur perëndonte
vera, vjente vjeshta dhe korreshin thekrat në Stanabara. Pas gjëmimeve
në Malin e Karaxhës, të nesërmen herët në mëngjez, forcat policore e
zbulojnë një viktimë: Havzi Toplicën. Kufoma e pafajshme i ekspozohet
dhunës policore. Prej atje e sjellin në mes të fshatit, ku edhe aty i
ekspozohet dhunës policore. Thonë se përgjatë varrosjes së saj, policia
sllave i detyron fshatarët ta mbushin varrin me therra, e pastaj ta
hedhin kufomën mbi to.
Emri i Xhelal Gjurës ndërlidhet me burimet
historike të shqiptarizmit. Emrin e tij na e ripërkujtoi kushëriri i
tij, Xhema, një nga luftëtarët e panumërt të lirsië. Xhelali ishte mik
i ngushtë i Iljaz Kamberit. Ndjekja e e tij nëpër malet dhe bjeshkët e
Sharrit vazhdon edhe disa ditë më vonë. Ai ndiqej, madje edhe fushave
të Shipkovicës, në Fushë të Madhe, rrugës së Dërvenit, te Hani Halimit,
në Marko Livadhe, arrave përrreth fshattit, në Livadh të Madh,
shpatijeve të Ballbajës, në Bigur, në stane e në bjeshkë. Këto ndjekje
vazhdojnë disa ditë me rradhë. Ndjekja që u zhvillua të nesërmen ka
qenë aq e madhe saqë saqë i nxorri nga strofulla e vet edhe egërsirat e
malit, krejt lepujt, derrat, vjedhullat, ujqit, thuajse ka ndodhur
ndonjë kataklizmë. Nuk është e hijshme të flas për vete, shton
Nexhbedin Nezir Voka, por në vendin e quajtur Puçovllaz, një kope
derrash deshi të më përbijë me gjithë kalin që kisha. E krejt kjo u
shndërrua në përfolje dhe qarje hallesh se çka do të ndërmarrë pushteti
më tutje. Por dikurë, pas disa ditësh, çdo gjë ra në rrjedhën normale,
ndërsa fshatit iu shtua edhe një element i ri i biografisë së tij
politike.

Kushtuar Xhelal Gjurës

Veç putra ujqërish mbi dëborën e trashë
As këmbë malësori, as sopata, as sakica
Po , kush është ai burrë që po ecën i vetëm?
- E njoha! Po vjen Xheladin Shipkovica!

Ç’e ka atë zemër të bardhë , si kjo borë
Dhe ecën mes malesh i bukur dhe trim
Dhe vdekja kërkon t’ia puthë gjoksin e leshtë
Dhe vdekjes i thotë : “Më thonë Xheladin!”

Me vete s’mban plumba ky burr i përmalluar
Ka libra, revista dhe një mall të pafund
Të gjallë kërkon që ta pjekë UDB ja
Kërkon qiell e dhe, nuk e kapë dot askund

O, Malet e Sharrit, sa borë paski sot
Sa sy udbashësh që shohin përanë!...
Me opinga malësori kërkon një kasolle
Shqiponja e Sharrit që vjen nga Tirana

Ç’është ky xham që troket në mesnatë
“Kam ardhë të të puth e të ik prap, moj nanë”
“ Kush je ti, oj hije, që nanë më thërret mua?”
“ Po jam Xheladini, moj nanë, nga Tirana!”

Dhe dita agon, dhe laku shtërngohet
Dhe urdhëra xhindosur po jep gospodari
Po Xheladin Gjurën s’e kapin dot plumbat
Nuk kapet e gjallë, more, Shqiponja e Sharrit

“Bllokoni kufirin!”, buçet gospodari
Por trimi tash kafe po pi mes Tiranës
Kur nata vjen , Sharri e ka Xhelën pranë
Tek qeshë aq bukur në fytyrën e hanës.

Riza Lahi (Tiranë)

nga Orfe@ prej Sat Sep 13, 2008 9:30 pm

Azem Hajdarit pas dhjetë vjetësh i jepet titulli “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”

Presidenti Topi pas ceremonisë së dekorimit të Azem Hajdarit (pas vdekjes) me Urdhrin “Gjergj Kastrioti Skënderbeu”.

Nga Armand Maho

Kanë kaluar dhjetë vjet tashmë. Shumë ujëra kanë rrjedhur, politika nuk ka ndryshuar dhe partia për të cilën ai luftoi ka ardhur sërish në pushtet. E që prej dhjetë vjetësh ai nuk jeton më. Një dorë kriminale do e qëllonte natën e 12 shtatorit, një vrasje e cila do të trondiste nga themelet politikën shqiptare. Një vrasje që do i hiqte këtij vendi një nga figurat më të shquara të lëvizjes për demokraci, një humbje e cila ndihet dhe sot e kësaj dite. Politikës i mungon ai njeri, i cili nuk bënte kompromise, i cili besonte se Shqipëria bëhet, i cili e donte lirinë, e donte integrimin, e donte vendin e tij, dhe mbi këto parime nuk shkelte kurrë. Ishin këto parime, për të cilat ai luftoi dhe u vra, dhjetë vjet më parë.

Dekorimi

Është dekoruar dje nga Presidenti i Republikës me urdhrin “Gjergj Kastrioti Skënderbeu” pas vdekjes, Azem Hajdari. Udhëheqës i Lëvizjes Studentore të Dhjetorit ’90. Në këto vite tranzicion Azem Hajdari ka qenë personazhi më i spikatur i së djathtës shqiptare, por dhe i politikës në përgjithësi. Por më mirë vonë se kurrë, të paktën shokët e tij të partisë (por jo të idealeve, ata janë ende larg figurës së politikanit që shihte ai), u mblodhën dje në Pallatin e Brigadave. Në ceremoninë e mbajtur me këtë rast fjalët ishin të tepërta. Të gjithë në atë sallë e dinin shumë mirë se kush ka qenë Azem Hajdari, e dinë shumë mirë se ç’ka bërë ai për atë parti dhe për këtë pushtet që gëzojnë sot. Pas ekzekutimit të himnit kombëtar të Republikës së Shqipërisë dhe leximit të dekretit nga Sekretari i Përgjithshëm i institucionit të Presidentit, Aleksandër Flloko, me motivacionin: “Për kontribut të shquar në lëvizjen demokratike për rrëzimin e diktaturës komuniste, lindjen e pluralizmit politik në Shqipëri dhe futjen e saj në rrugën e zhvillimit demokratik, si një nga drejtuesit kryesorë të Lëvizjes Studentore”, presidenti Topi u dorëzoi familjarëve të Azem Hajdarit urdhrin e lartë së bashku me dekretin përkatës.

Në emër të familjes e mori fjalën bashkëshortja e Azemit, Fatmira Hajdari. Në fjalën e saj ajo i falënderoi të gjithë ata që bënë të mundur dekorimin e Azemit, presidentin, kryeministrin dhe të gjithë bashkëpunëtorët e tij. “Besoj që jo vetëm unë si bashkëshortja e Azemit dhe tre fëmijët e mi këtu, dhe familjarët e tij, ndihemi kaq të gëzuar dhe të lumturuar për këtë dekorim kaq të lartë nga Presidenti i Republikës. Dua t’ju falënderoj të gjithëve, kryeministrin Berisha, bashkëpunëtorët e Azemit, të gjithë ata që bënë këtë propozim për dekorimin e Azemit në 10-vjetorin e vrasjes së tij, pasi ata nuk e kishin për 10 vjet në mesin e tyre. Falënderoj Presidentin e Republikës, që e mirëpriti këtë propozim dhe bëri të mundur dhënien sot në 10-vjetorin e Azemit dekoratën e lartë të Urdhrit të Skënderbeut. Le të shërbejë kjo dhuratë e Azemit dhe ky dekorim i Azemit me rastin e 10-vjetorit, për të gjithë demokratët, për të gjithë shqiptarët, që të bëjnë të mundur implementimin e mëtejshëm të demokracisë në Shqipëri. Ju falënderoj të gjithëve për pjesëmarrjen. Faleminderit dhe njëherë”, - tha Fatmira Hajdari.

Ekzekutimi

Azem Hajdari u ekzekutua më 12 shtator të vitit 1998 përpara selisë së Partisë Demokratike. Ekzekutorët e tij, një klan kriminal nga Tropoja, në shumicë u vranë, dhe ndonjë tek-tuk ka mbetur pas hekurave të burgut. Gjithsesi, megjithëse u fol shumë për urdhëruesit, ata sërish mbeten enigmë. As ardhja e demokratikëve, shokëve të tij të idealit, nuk mundësoi gjetjen e urdhëruesve, megjithëse kjo u konsiderua si vrasja e shekulli