Poetja e lirikës








Tematika dhe figuracioni lirik në
vëllimin “Minuti i thyer”


“Minuti i thyer”


Botim i vitit 1998 Shtëpia Botuese”Marin Barleti”





Përgatitur
nga Kristaq F. Shabani, poet, shkrimtar, estet


President
i Lidhjes Ndërkombëtare të Poetëve, Shkrimtarëve dhe Artistëve “Pegasi” Albania





Umbush një dekadë,
kur vëllimi poetik me trajtesë lirike “Minuti
i thyer” i poetes Enrieta Sina ka
dalë në qarkullim, por edhe shumë kohë ai kaloi në peripeci të shumta brumimi
në dekada rritjeje e gjetje, risi, duke
sjellë frymëmarrjen dhe duke shpërndarë aromatishëm frymënxjerrjen lirike e
duke trazuar këndshëm dhe intelektualisht me fjalësin e mbartur zemrat dhe
shpirtrat njerëzore në përgjithësi dhe ato të gjinisë femërore në veçanti. Thurjet lirike, kthesat e kundërkthesat,
prezenca e ndjenjës që lëkund zemra, e ndjenjës së fuqishme, e cila lidh e rilidh, vrapime në puthërime dhe ndezje shpirti, kuadratura e
botës me kontradiktat e saj dhe në këngëzim, dhimbje dhe lotësi, puthje dhe
mall, mosnjohje të dashurisë së fortë, të qendrueshme, kalimi tranzit në zemër,
duke përdorur sajesa mendimore dhe veprime çasti…

Si mund i dashuruari shpirtërisht, jo vetëm fytyrësisht, të rrijë një ditë pa atë që do… Goditja e veprimeve mburrëse si dhe e lakimit të emrit, gjë që ndodh shpesh dhe rëndomësisht në jetën e përditshme me hipokrizi kryefjalë dhe me mosbesim tek e vërteta, ndesh te ky vëllim me lidhësi idesh… Shpeshherë në këtë vëllim ndesh edhe në pyetësi erotike, të cilat duhet të shpjegojnë diçka të pashpjeguar, pyetje që burojnë nga logjizmi jetësor: “Është pra e vërtetë që ti je Wngjëlli im?” Ndjenja vihet në balancë mosbesimi dhe lëshohen pyetjet që marrin përgjigje vetëm në rreshtimin e tyre…, nxjerrja, pra, në pah të një shqetësimi prezent dhe pyetja e fundit në një retorizëm mosbesues, por edhe shpresues: “Është pra e vërtetë, duhemi pa zë?…”

Eturi dhe furri puthërimi, simbolizim i jetës së pistilit, jeta e petales, kombinimi me lotët e Pendesës. “Në sytë e mi është hedhur lot,/ në lot e di që je veç tij…” është thënie e përlotur e femrës, e cila përjeton çaste të kthesës dhe të përditshmërisë së ndarjes jo dinamike, por me një lëshim të harresës, për një humbje të acaruar, për një dorëzim të pakusht.

Radiografikimi i vetes nëpërmjet fjalës apo simbolit lirik është domethënës. Ja një radiografi apo skanim i tij mbresëlënës që nuk duhet të kalojë pa vëmendje. “ Brenda vetes rritet si fëmija fjala e zemrës,/ brenda
vetes rritet si lulja fjala e shpirtit…/.
Precipitimi me figurë, por të tonit të mesëm në figurim, për një kuptim më të dritësuar nga pasionantët e lirikës.
Dhe ti qëndron si pishë e largët,/ kërkon një fjalë si farë gruri…/. Kjo është simbolizim për rrugën e fatit. Edhe dështimi i ndjenjës rritet përmes diagramave të lartësimit dhe të ftohjes së ndjenjës, që shpesh herë po e kalon cakun e dobësisë, apo prezenca e lajkosjes që bëjnë djemtë ndaj çupërlinave:
“E vallë ç’më duhet mua lajka!/ Se paskam sy e flokë magjikë, /kur nuk gjej sot vetëm dy flatra/ Që ty të të mbaj të them, mos ik!

Apelimi poetik që, mbi gjithçka, qëndron sekreti i lidhjes, sinqeriteti dashuror dhe jo thurrjet që kanë kallëzues pasurinë dhe makinën, kur kjo buron nga varfëria mendimore, e paniveluar. Poetja lirike, Sina, e karakterizon kohën dhe lëvrimin e dashurisë në të, si një lëvizje akrepash të sinqertë dhe dimensionalë, që lëvizin në fushën e orës së kohës me ritëm të njëjtë…
Ashtu sikundër dhe lirikët e liriket e tjerë, Enrieta, i këndon sinqeritetit dashuror, përflet dhe stopon mashtrimin e dikujt, praninë e jo njerëzisë, që
kërkohet, mosfaljen e dashurisë, nga vetë natyra NJERËZORI FAL DASHURI, NË MOS PAK… A EKZISTOJNË SOT NË SHUMICË KËTA NJERËZORË?!

Shndërrimi i poetes në stinë, lot, ndjenjë, puthërim, padurimësi, mosbesim, gjethe e gjelbër dhe e zverdhur, në sy të dëshiruar e të dashuruar, në mesazh, në det loti, në dehje për atë në shi ndjenjësimi, hapësirë, ku interpretohen rolet dinamikë të dy gjinive. Prekje e temës madhore, që prodhon lirikën si tema e atdheut, e nënës, e vendlindjes, e trashëgimtarëve.
Për emrin Shqipëri nuk fal askënd, apo për emrin Vlorë, … Në këtë vëllim Enrieta lëshon këngë sirenash që kërkojnë dëgjim dhe vëmendje.

2. Prezencë figurimi dhe idesh që nxisin dhe krijojnë prakticitet dashuror dhe rritin inteligjencën dashurore, influencojnë në regjistrin dashuror dhe në zgjerimin e hapësirës së tij. Një përsiatje e guximshme në këtë vëllim.
*Vala më puth vargun e bulëzuar;/ mbajnë ende artësinë e ilirëve dhe antikitetin e ilirëve (Kënga dhe Ninullat)… Dhe largon nga flokët e artë, vellon e vjetër, e mbledh, e bën grusht po s’i jep emër tjetër (Vlorës), (një pasqyrim i autoktonitetit). *Një këndvështrim i tultë, masë e tultë, që kërkoja kokën… e vdekur pa trup. Ti je tek unë shpirt, unë jam tek ty
erë… /Dhe grimca akulli nuk mbete gjatë, me ujin që derdhet rrëkesë. Dhimbja e jetës sime shkoi në buzën tënde…
Syri i kaltër mësuar me konturet e jetës: për një breg të virgjër sonte… Ik ti nga unë me gjuhë tym të zi…
Pse hesht, o gur i zemrës vrarë dhe copëz jete, përse merr?! Kush qeshjen ta bëri si ar? Kush flokëve u hodhi flori?
(përsëritja e simbolizimit me një epitet dykahësh, por një ngjyrësh).

Mbi puthjen e parë, u ul e dyta, çudi,/ u tretën mbi buzë, pa zhurmë, në qetësi,/ u tretën lehtë puthjet dhe fjala dashuri…
Ekzistenca e ftohtësirës së ftohtë shprehet: “ Një shtresë poezish kanë ngrirë në stalaktite…/ Është rinia e djegur që zgjon diku një zemër…/ Enigma e shpirtit është rikthimi i frymës së rilindur. Enigma dhe unë dy gjymtyrrë të thyer të një shprese. Shpresimi i jetës dhe përbetimi
femëror jepet me përdorimin e elementit biskues: Vetëm për ty do të
jepja bisqet e shpresës…
Ike si yll natës vjedhur… Dy ditë heshtje (Përtej një hapësirë me re
gri, ti qëndron me ndjenjën e vetes mërguar…/ Ti qëndron me emrin anonim të moshës….Dy ditë heshtje që kërkojnë një hapësirë të pastër.
Interesante dhe me një trajtesë origjinale jepet nata.

Krahasimet për natën: Nata nxihet, kur e pret gjatë,/ Nata zbardhet kur kohën ia di/ Nata me të nesërmen që pres…/
E vesh fjalën e ëndrrës me pëshpëritje,/e
pres në mes zërash zërin tënd të dëgjoj (Ëndërr pa jetë).
Dhe ndjenjën zog të kapur/ U hap kanata,
krejt papritur Kanarina fluturoi… /Një emër mbjell në zemrën time./Ajo hiqtezvarrë fustanin e bardhë, ti hidhje gjithë zemrën aty…
Një ditë do të vish me bastun të artë/ Do shohësh si
ndjenja mashtron. (Çasti i larguar) Është emri, jo!/ Është puthja, jo!/ Është syri, jo!/ Është vdekja , PO! Asgjë nuk ndodhi (Simboli i ndjenjës). Ankthi i mostakimit dhe i ankthit për
ndonjë kthim të beftë. /Me shkop të artë errësirën e largoj dhe ndjej në shpirt të paqmen sinfoni.
Lakimi i emrit në përzjerje dashurore: Të mbaj dhe unë lakuar ty diku,/ ku një pjese jete,/ e di e kam aty…
Çast hipokrit, i them sot ik…( Hipokrizia) . Mos ma sill ti vdekjen me fytyrë ëngjëlli. Vdekja jote Askush s’më pa se isha
sykaltër,/ që kisha dy buzë si qershi,/
shikimi mbetej tej malit të largët,/ ku presim të gjejmë një fron të ri. (Miopizmi)
Unë ulur pres një yll në faqe….
Është emri yt i pjalmëzuar/ Kujdes! Po ndiej pranverë. /Në se diku po hap dritare,/Ty yllin po ta sjell…
Puthja e trajtuar si një e mirë e domosdoshme dhe ndjenjësore, malli. Më
puth që ëndrrat të kenë sy,/ më puth që vdekjen ta ndjek shpejt.

Pasthirrmimet vetiake shpërthyese në regjistrin poetik : Hej ti…, oh, jeta ime, ah, uh. Bobo. O bobo, o bubu…
Edhe Enrieta ka idolët e saj të lirikës e midis tyre, Sergej Eseninin…, ndaj edhe këndon për të: “ I hedh kaçurrelat mbi lulet e majit,/ e hedh zemrin time në zjarrin prush,/ po lulet seç mblidhen thjesht prej fajita/ E prushi seç shuhet në atë të mjerë gëmushë…
Natyrisht vëllimit po t’i rikthehesh të ngjason me një arkitekturë, që kërkon ripenelatëzim në ndonjë pjesë të tij, “qërime“ të fjalëve të thjeshta, zëvendësim të tyre me simbolizime më të ndritshme në ndonjë pakicë rastesh, në ndonjë përsëritje të bërë me qëllim përforcimi, të
një krasitje më të pjekur të ndonjë vargu, të thënë më të simbolizuar dhe më të figuruar, të një kompozicioni më të motivuar si dhe të një paraqitje më dinamike të koperturës e tjera, të cilat asqë e ulin nivelin e paraqitjes dhe të brendësisë së librit, duke marrë parasysh gjithë këtë dekade ndryshese dhe zhvillimi…, por duhet thënë se pjekuria e autores e ka të lehtë këtë ndërhyrësi… të ëmbël.